Czytelnia- Joga Lublin

Wstęp do motoryki człowieka – od statyki do kroku

1. Układ rzeczywisty pozycji pionowej

Motoryka człowieka zawsze odbywa się w układzie rzeczywistym, którego nie da się uprościć ani pominąć. Na tej „scenie” działają niezmiennie dwie siły zewnętrzne: grawitacja oraz opór wynikający ze sztywności podłoża.

Ciało nie porusza się w próżni — zawsze pozostaje w relacji z tymi siłami. W pozycji pionowej podstawowym zadaniem organizmu nie jest aktywne „utrzymywanie się”, lecz umożliwienie przenoszenia obciążenia grawitacyjnego przez geometrię układu kostnego. Kości, ustawione osiowo, mogą przenosić ciężar ciała bez potrzeby generowania nadmiernego napięcia mięśniowego.

Z tego powodu świadoma motoryka zaczyna się od puszczenia zbędnego napięcia posturalnego, a nie od jego wzmacniania.
Mięśnie w tej fazie:

nie unoszą ciała,
nie stabilizują go „siłą”,
wykonują jedynie niewielką, ciągłą pracę korekcyjną, umożliwiającą drobne przesunięcia kości w płaszczyźnie poziomej.

Układ nerwowy nie „trzyma” pionu — on dostraja układ do zmiennych warunków zewnętrznych.

2. Warunki stabilności w pozycji pionowej

W warunkach rzeczywistych pionowy rzut środka ciężkości nie może znajdować się dokładnie nad kośćmi piętowymi. Nawet niewielkie zaburzenie w płaszczyźnie przód–tył prowadziłoby do utraty równowagi.

Problem ten zostaje rozwiązany przez stopy, które poszerzają pole podparcia.
Podstawowym warunkiem stabilnej pozycji pionowej jest więc to, aby pionowy rzut środka ciężkości znajdował się:

w płaszczyźnie lewo–prawo — pomiędzy stopami,
w płaszczyźnie tył–przód — pomiędzy piętami a przodami stóp.

Utrzymanie tego położenia wymaga jedynie minimalnej pracy mięśniowej i ciągłego, lecz niskiego zaangażowania układu nerwowego.

3. Przejście od stania do kroku – krok pierwszy

Wykonanie kroku nie polega na „ruszeniu nogą”, lecz na zmianie organizacji relacji z podłożem.

Krok pierwszy rozpoczyna się w chwili, gdy człowiek dopuszcza przesunięcie pionowego rzutu środka ciężkości do przodu, poza obszar stabilności obu stóp.
W tym momencie:

układ przestaje być statycznie stabilny,
grawitacja zaczyna pełnić rolę siły napędzającej ruch,
ciało musi wykonać krok, aby nie upaść.

Krok pierwszy jest krótszy od kolejnych, ponieważ:

rozpoczyna ruch z pozycji statycznej,
służy inicjacji, a nie podtrzymaniu dynamiki,
musi ograniczać czas i zakres fazy jednopodporowej.

4. Krok drugi – wejście w pełny cykl chodu

Krok drugi rozpoczyna się w chwili, gdy uniesiona stopa przesuwająca się do przodu zrówna się w płaszczyźnie lewo–prawo ze stopą podporową i staje się stopą wykroczną.
Po kontakcie pięty stopy wykrocznej z podłożem:

obciążenie tej stopy przemieszcza się stopniowo z pięty ku przodowi,
początkowo bez unoszenia pięty,
a następnie wraz z jej unoszeniem.

W tym czasie stopa zakroczna:

stopniowo się odciąża,
traci sens dalszego kontaktu z podłożem,
i naturalnie odrywa się, gdy całość relacji z podłożem zostaje przejęta przez stopę wykroczną.

Oderwanie stopy zakrocznej nie jest aktem pchnięcia, lecz konsekwencją pełnego przekazania obciążenia.
Krok drugi jest pierwszym pełnym krokiem cyklu chodu i staje się wzorcem dla kolejnych.

5. Kroki następne

Kroki następujące po kroku drugim są jego powtórzeniem:

mają tę samą strukturę,
tę samą organizację sił,
i ten sam rytm utraty oraz odzyskiwania stabilności.

Ruch postępuje dzięki cyklicznemu:

dopuszczaniu utraty stabilności w płaszczyźnie przód–tył,
przy jednoczesnym zachowaniu stabilności w płaszczyźnie lewo–prawo.

6. Krok przedostatni i ostatni

Krok przedostatni - jest lustrzanym odbiciem kroku drugiego.

Krok ostatni - jego funkcją nie jest już podtrzymanie ruchu, lecz przygotowanie do jego wygaszenia. Z tego powodu również ulega skróceniu.

nie dopuszcza dalszego przesuwania środka ciężkości poza pole podparcia,
odbudowuje warunki stabilnej pozycji pionowej,
i wygasza ruch bez potrzeby gwałtownego hamowania napięciem.

Podsumowanie – sens całości

Cały opis pokazuje, że:

motoryka człowieka nie polega na generowaniu ruchu siłą mięśni,
lecz na czytelnej organizacji relacji z grawitacją i podłożem,
a mięśnie pełnią rolę wykonawczą, nie sprawczą.

To, co zostało tu opisane, jest rzeczywiście bazą i wstępem do dalszych rozważań o motoryce człowieka — bez tej bazy każdy bardziej złożony ruch będzie zawsze kompensacją, a nie kontynuacją naturalnej dynamiki.

Leszek Mioduchowski